Τους τελευταίους μήνες συνέβη στις Σέρρες μια τρομερά ενδιαφέρουσα δράση: μάθαμε τοπική ιστορία παίρνοντας μέρος σε ιστορικούς περιπάτους και επισκεπτόμενοι τα μνημεία μας. Οι τέσσερις Αστικοί Περίπατοι/Πολιτιστικές Διαδρομές που πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώνοντας πλήθος κόσμου έγιναν με τον αρχαιολόγο Ευθύμιο Ρίζο σε ρόλο ξεναγού – η ιδέα όμως και διοργάνωση ανήκουν στην Αναστασία Γιοβάνη, Σερραία που εδώ και πολλά χρόνια μένει στη Θεσσαλονίκη, όπου έχει οργανώσει πολλούς παρόμοιους περιπάτους. Μιλώντας στο Ser-Free σχολίασε την ανάγκη ύπαρξης τέτοιων δράσεων, τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης και το μέλλον των Αστικών Περιπάτων.
Συνέντευξη: Χρυσάνθη Ιακώβου / Φωτογραφίες: Αλεξάνδρα Ελευθεριάδου
Τι είναι οι Αστικοί Περίπατοι και πώς προέκυψε η ιδέα να τους ξεκινήσεις στις Σέρρες;
Οι Αστικοί Περίπατοι είναι πολιτιστικές περιπατητικές διαδρομές μέσα στην πόλη των Σερρών, σε σημεία ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος, με έντονες αναφορές στο παρελθόν και στην εξέλιξη της πόλης μέσα στον χρόνο. Με ελεύθερη συμμετοχή, χωρίς καμία δέσμευση, παρά μόνο για την πολύ καλή διάθεση όλων μας, στόχος τους είναι να συνεισφέρουν ουσιαστικά στο να γνωρίσουμε καλύτερα τον αστικό χώρο στον οποίο ζούμε, να «ανακαλύψουμε» τις θεατές αλλά, κυρίως, τις αθέατες πλευρές της ιστορίας που εμπεριέχει, καθώς συχνά περνούν απαρατήρητες στη καθημερινότητά μας. Τελικά, να αναπτύξουμε μια πιο ουσιαστική και βιωματική σχέση με την πόλη μας. Για μένα δεν είναι νοητό να ζούμε μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον χωρίς να γνωρίζουμε την ιστορία, τα ίχνη και τη μνήμη του. Άλλωστε, σε κάθε κοινωνία, η σχέση με τη μνήμη του τόπου δεν πρόκειται για κάτι αφηρημένο ή συναισθηματικό, αλλά για συνειδητοποίηση που επηρεάζει το πώς ζούμε, πώς κινούμαστε, τι αντιλαμβανόμαστε ως δικό μας…
Η τελική ιδέα των Αστικών Περιπάτων προέκυψε μέσα από προηγούμενη προσωπική εμπειρία. Γεννημένη και μεγαλωμένη στις Σέρρες, εργάζομαι στη Θεσσαλονίκη, όπου υλοποίησα για μία δεκαετία, από το 2014 έως το 2024, από τα οποία τα 8,5 περίπου χρόνια ως πρόεδρος του Δ.Σ. του Συλλόγου Σερραίων Θεσσαλονίκης, εθελοντικά, περιηγήσεις/αστικούς περιπάτους σε ομάδες, κυρίως Σερραίων, στην Άνω Πόλη και στον Φραγκομαχαλά της Θεσσαλονίκης, με μεγάλη συμμετοχή και ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση. Μέσα από αυτήν την εντελώς δημιουργική «διαδρομή» που, ομολογουμένως, χάρισε μοναδικές συλλογικές εμπειρίες σε μέλη και φίλους του Συλλόγου μας, γεννήθηκε, θεμελιώθηκε η ανάγκη να δημιουργηθεί κάτι αντίστοιχο και για την γενέθλια πόλη μου. Έτσι ξεκίνησαν οι Αστικοί Περίπατοι στις Σέρρες, ως μια προσπάθεια να μοιραστούμε αυτήν τη γνώση και την εμπειρία με συνδημότες και συνδημότισσες.
Γνωρίζω πως ο κόσμος ανταποκρίθηκε πολύ θερμά, κάθε περίπατος είχε ολοένα και μεγαλύτερη συμμετοχή. Εσύ πώς το βίωσες όλο αυτό;
Με ευγνωμοσύνη για την εμπιστοσύνη του κόσμου κυρίως και με χαρά απέραντη, για την χαρά και τον ενθουσιασμό που προσφέρει η δράση. Εξαιρετικά σημαντικό ότι με τη δημοσιοποίηση των Αστικών Περιπάτων σε ψηφιακή πλατφόρμα υπήρξε ανταπόκριση ολόθερμη, η οποία, όντως, όσο εξαπλώνεται η σχετική ενημέρωση για τη δράση, μεγαλώνει. Στον 4ο περίπατο του Α΄ κύκλου (8/2/2026) είχαμε συμμετοχή 100 ατόμων. Η μεγάλη αυτή παρέα μας αφέθηκε, πρόσχαρα, στις αφηγήσεις και τις ιστορίες που ακούστηκαν.
Ας λυθεί εδώ και μία μεγάλη απορία ή ένα ερωτηματικό αν όντως η δράση αυτή αποτελεί ιδιωτική πρωτοβουλία. Και η απάντηση είναι ΝΑΙ με εξαιρετικό, πρέπει να πω, συνοδοιπόρο /συνεργάτη /καθοδηγητή για τους τρεις Περιπάτους (από τους 4 συνολικά) του Α΄ κύκλου των Αστικών Περιπάτων, τον κο Ευθύμιο Ρίζο, αρχαιολόγο, ο οποίος, με ιδιαίτερη ευαισθησία και απόλυτη γνωστική πληρότητα, μας οδήγησε σε συναρπαστικά ιστορικά μονοπάτια και εξασφάλισε πρόσβαση σε όλα τα μνημεία των διαδρομών μας!
Τελικά, οφείλουμε να κάνουμε ο καθένας ό,τι καλύτερο μπορούμε. Μικρές δράσεις που ενώνουν τους ανθρώπους, τους φέρνουν κοντά, πέρα από μία τελετουργική, τυπική, κοινωνικότητα. Δραστηριοποίηση κι όχι αδράνεια, σαν μήνυμα των καιρών.
«Οι Σέρρες έχουν τις προϋποθέσεις να αναπτύξουν ακόμη περισσότερο μια σύγχρονη πολιτιστική ταυτότητα που να στηρίζεται στην ιστορία τους, αλλά και να απευθύνεται ενεργά στους κατοίκους τους»
Γνωρίζουν οι Σερραίοι ιστορία – ειδικά τοπική ιστορία;
Μερίδα των συμμετεχόντων φάνηκε να έχει μία εν μέρει ικανοποιητική γνώση της τοπικής ιστορίας. Υπήρξαν και αρκετοί με έντονη προθυμία να προσφέρουν τις δικές τους σχετικές βιωματικές εμπειρίες αλλά και γνώσεις, που τις απέκτησαν και μέσα από διηγήσεις των γονέων ή των παππούδων, αλλά και από όσα είδαν ή άκουσαν στο διάβα της ζωής.
Πώς θα έκρινες την πόλη μας πολιτιστικά; Τι ξεχωρίζεις από όσα γίνονται σε πολιτιστικό/καλλιτεχνικό επίπεδο και τι πιστεύεις πως λείπει;
Πολιτιστικά, παρατηρώ ότι οι Σέρρες είναι μια πόλη με ζωντανό δυναμικό και σημαντικές προσπάθειες, κυρίως χάρη στους ανθρώπους και στους τοπικούς φορείς που κρατούν ενεργή τη σχέση της με την παράδοση, τις τέχνες και τη συλλογική μνήμη. Υπάρχουν σταθεροί θεσμοί και δράσεις, όπως το ΔΗΠΕΘΕ Σερρών, το Λύκειο Ελληνίδων Σερρών, η Εμμέλεια, οι εκδηλώσεις εξαιρετικά ενεργών πολιτιστικών συλλόγων, ο Σύλλογος Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών, η Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών (Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.), ενδεικτικά αναφέροντας, που δείχνουν ότι υπάρχει διάθεση δημιουργίας και συμμετοχής από την τοπική κοινωνία. Αυτό που ξεχωρίζω ιδιαίτερα είναι η παρουσία πολλών ενεργών πολιτιστικών συλλόγων και η διατήρηση των τοπικών εθίμων και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και η αθρόα συμμετοχή των πολιτών σε δράσεις που συνδέουν το παρόν με το παρελθόν της πόλης. Υπάρχει μια βαθιά πολιτιστική βάση στις Σέρρες, η οποία δεν είναι πάντα ορατή, αλλά είναι υπαρκτή και σημαντική.
Από την άλλη πλευρά, θεωρώ ότι 1) λείπουν οι περιφερειακές δράσεις σε γειτονιές των Σερρών, μιας και οι περισσότερες πολιτιστικές, κοινωνικές ή εκπαιδευτικές δραστηριότητες περιορίζονται στο κέντρο της πόλης. Θα τις σκεφτόμουν να οργανώνονται μέσα στις συνοικίες, κοντά στους κατοίκους, στον καθημερινό τους χώρο και να σημάνουν την ενεργοποίηση στις τοπικές κοινότητες, να προσφέρουν ανάδειξη των αναγκών τους, να δώσουν πρόσβαση στον πολιτισμό σε περισσότερους πολίτες, να αναδείξουν τη μικροϊστορία κάθε γειτονιάς και να αξιοποιήσουν πλατείες, σχολεία, πολιτιστικά κέντρα, ιστορικά σημεία της κάθε περιοχής. Πιστεύω ότι κάθε τοπικός πολιτιστικός περίπατος σε συνοικίες, μικρά φεστιβάλ γειτονιάς (γεύσεων ή ποίησης ή λογοτεχνίας), αφηγήσεις προφορικής ιστορίας κατοίκων, εκθέσεις φωτογραφίας παλιάς γειτονιάς, θεατρικές ή μουσικές εκδηλώσεις σε πλατείες, θα είναι και μία αποκάλυψη, ένα ζωντάνεμα στην περιφερειακή ζώνη της πόλης των Σερρών.
2) Παρατηρείται πολιτιστική αποστασιοποίηση των νέων και μειωμένη συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες, όπως θέατρο, τοπική ιστορία, μουσεία, συλλογικές δράσεις. Η απομάκρυνση τους αφορά τις παραδοσιακές μορφές πολιτιστικής συμμετοχής, ιδιαίτερα όταν αυτές δεν συνδέονται άμεσα με την καθημερινότητα και τα βιώματά τους. Ίσως οι νέοι μας, η Gen Z, οι Millennials, αναζητούν πιο άμεσες και βιωματικές εμπειρίες, τρόπους συμμετοχής που να τους επιτρέπουν να αισθανθούν ότι αποτελούν μέρος μιας ζωντανής διαδικασίας και όχι απλώς θεατές μιας εκδήλωσης (ενώ ταυτόχρονα διακατέχονται από ανησυχία για το κόστος ζωής, αναζητούν ισορροπία εργασίας-ζωής και ψυχική υγεία). Όταν τους δοθεί αυτή η δυνατότητα, ίσως να ανταποκρίνονται με ενδιαφέρον και παρουσία.
Πιστεύω ότι οι Σέρρες έχουν τις προϋποθέσεις να αναπτύξουν ακόμη περισσότερο μια σύγχρονη πολιτιστική ταυτότητα που να στηρίζεται στην ιστορία τους, αλλά και να απευθύνεται ενεργά στους κατοίκους τους.
«Για μένα δεν είναι νοητό να ζούμε μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον χωρίς να γνωρίζουμε την ιστορία, τα ίχνη και τη μνήμη του»
Έχουν πραγματοποιηθεί τέσσερις Αστικοί Περίπατοι μέχρι στιγμής και έχει ολοκληρωθεί ο Α’ κύκλος. Να περιμένουμε και Β’ κύκλο; Κι αν ναι, πότε;
Ξεκίνησε η δράση με την πεποίθηση, την πίστη ότι έχει νόημα να «επιβιώσει». Για τους φίλους, για την πόλη, για την εξωστρέφεια που πρεσβεύει, την υγιή κοινωνικότητα που δημιουργεί και για τη σοβαρότητα και αφοσίωση που αποπνέει. Ο Β΄ κύκλος θα ξεκινήσει, σύμφωνα με τον μέχρι τώρα προγραμματισμό, τον Οκτώβριο του 2026, με νέες ενότητες και γνωστικές κατευθύνσεις. Θα ευχόμουν, βέβαια, να μπορούσαν να επαναληφθούν έστω 1-2 από τις προηγούμενες ενότητες, καθώς η περιήγηση του κου Ευθύμιου Ρίζου υπήρξε, αφενός, καθηλωτική και μέσα από την πρόσβαση σε μνημεία της πόλης και, αφετέρου, μέχρι να γνωστοποιηθεί ευρύτερα η δράση, αρκετοί δεν πρόλαβαν τις ημερομηνίες μας.
Πώς φαντάζεσαι τους Αστικούς Περιπάτους στο μέλλον και τι άλλες δράσεις έχεις κατά νου;
Οι Αστικοί Περίπατοι/Πολιτιστικές Διαδρομές στην πόλη των Σερρών, θα ευχόμουν να επιβιώσουν με μία επαναληψιμότητα, «χτενίζοντας» κάθε γωνιά του τόπου μας και για όσο ικανοποιείται η σχετική ανάγκη γνωριμίας με αυτόν. Προς το παρόν, ο προγραμματισμός είναι βραχυπρόθεσμος, θεωρώντας ότι η ένθερμη αποδοχή από τον κόσμο και η αποτελεσματικότητα που μπορεί να προσφέρει θα λειτουργήσουν ως ένα αδιάψευστο κίνητρο συνέχισής τους. Ως μελλοντική δράση υπάρχει στο πλάνο μία περιφερειακή εικαστική δράση σε γειτονιές των Σερρών, με ελεύθερης συμμετοχής εικαστικά εργαστήρια ζωγραφικής για παιδιά μέχρι την ηλικία των 12 ετών, σε τέσσερις πλατείες/παιδικές χαρές (Κατακονόζι, Ιμαρέτ κ.ο.κ.) εκτός κέντρου πόλης και με τίτλο «Παιδικά χρώματα στις γειτονιές των Σερρών», το οποίο επεξεργάζομαι με φίλους εικαστικούς/ζωγράφους και απαιτεί και σχετική στήριξη από την Δημοτική Αρχή. Οψόμεθα…
Επόμενος Αστικός Περίπατος το Σάββατο 25/4, δες σχετικά εδώ
(Αν θέλεις να ενημερώνεσαι για τους Αστικούς Περιπάτους, γίνε μέλος στο Facebook γκρουπ Αστικοί Περίπατοι / Πολιτιστικές διαδρομές στις Σέρρες).
(Το θέμα δημοσιεύτηκε στο έντυπο Ser-Free, τ.73, Απρίλιος 2026)
