Μια σύντομη ανασκόπηση των φαγητών της περιόδου του Πάσχα
Είναι μια αλήθεια παναθρώπινα αναγνωρισμένη ότι στην Ελλάδα οι γιορτές περνούν πρώτα από το στομάχι μας. Αν και η συνήθεια να συνδυάζουμε συγκεκριμένα φαγητά με συγκεκριμένες περιστάσεις δεν περιορίζεται στη χώρα μας, εντούτοις όλοι μας θεωρούμε σχεδόν ιεροσυλία να παρεκκλίνουμε από τις μοναδικές προτάσεις που η ελληνική κουζίνα έχει να προσφέρει στην εκάστοτε περίσταση. Ο συνδυασμός ωστόσο εορτασμού και φαγητού δεν είναι τυχαίος! Αντιθέτως, αποτελεί συχνά τεκμήριο της επινοητικότητας των προγόνων μας, οι οποίοι, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα στο πλαίσιο κάθε γιορτής υλικά, διαμόρφωσαν την παράδοση που μέχρι και σήμερα καλά κρατεί, αντανακλώμενη στα καθιερωμένα για εμάς εδέσματα.
Και η εφευρετικότητα αυτή είναι φυσικά πιο ξεκάθαρη την περίοδο του Πάσχα, με τους περιορισμούς που θέτει η νηστεία να προκαλεί τις νοικοκυρές που καλούνται, όχι μόνο να κατευνάσουν την πείνα της οικογένειάς τους, αλλά και να συνδυάσουν το γενικευμένο αίσθημα της λιτότητας που απαιτεί η μοναδική αυτή περίοδος, με τη μεγαλοπρέπεια και την αφθονία που διέπουν συνήθως τα γιορτινά τραπέζια. Με την ιδιαίτερη αυτή περίοδο πνευματικότητας να φτάνει στο τέλος της, πάμε να ρίξουμε μια καλύτερη ματιά στα πιάτα που μας συνόδευσαν μέχρι τώρα, όπως και σε αυτά που πρόκειται να χορτάσουν τα στομάχια των στερημένων χριστιανών μετά την πολυαναμενόμενη Ανάσταση του Σωτήρα, καθώς και στα κρυφά ευεργετικά αποτελέσματα που αυτά προσφέρουν στην υγεία μας…
Η κυρα-Σαρακοστή, έθιμο παλιό, με πόδια από αλεύρι και νερό…
Τη μακρινή πλέον Καθαρά Δευτέρα, με πρόσφατη ακόμη τη δυσπεψία από τα ψητά της Τσικνοπέμπτης, εγκαινιάζουμε παραδοσιακά την περίοδο της αποχής από τις πιο «ένοχες» επιλογές της γευστικής μας παλέτας με λαγάνα, ταραμά, ευωδιαστά θαλασσινά, ενώ φυσικά δεν δύναται να λείπει από το νηστίσιμο τραπέζι και ο αγαπημένος χαλβάς, ο οποίος ηρωικά αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό την απώλεια των συνήθων υπόπτων στην προσπάθειά μας να κορέσουμε την ανάγκη μας για γλυκό.
Η κυρα-Σαρακοστή, που για τις επόμενες 7 εβδομάδες θα κοσμεί με τα 7 της πόδια το ψυγείο των οικογενειών των επίδοξων καλλιτεχνών του νηπιαγωγείου ή του Δημοτικού, στέκει στιβαρή υπενθύμιση της διάρκειας της θρησκευτικής μας «υποχρέωσης» να θρέφουμε το σώμα μας με «καθαρές» μόνο τροφές, προετοιμάζοντάς το ώστε να βιώσει το θαύμα της Μεγάλης Ανάστασης. Αν και η πνευματική διάσταση της νηστείας είναι αυτή που έχει εντυπωθεί στη συλλογική μας συνείδηση, στην πραγματικότητα η περίοδος αυτή ενέχει και μια πιο «σωματική» πτυχή, με τους πρώτους πατέρες της εκκλησίας να προσπαθούν να εισάγουν μια πιο ισορροπημένη διατροφή στους πιστούς, ωθώντας τους να επωφεληθούν, ψυχή και σώματι, από τις λιγότερο δημοφιλείς προτάσεις της κουζίνας μας.
Πράγματι, ο ταραμάς, που αν και λόγω της ιδιαίτερης γεύσης και υφής του δεν προτιμάται τον υπόλοιπο χρόνο, εκτός από το να αντισταθμίζει την ξηρότητα της λαγάνας, φαίνεται να συμβάλλει μοναδικά και στη διατήρηση της υγείας μας. Συγκεκριμένα, αποτελεί αξιοσημείωτη πηγή βιταμίνη Β12, βιταμίνη απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία του νευρικού μας συστήματος, ενώ συνιστά ακραιφνούς σημασίας συμπλήρωμα την περίοδο της εγκυμοσύνης και της βρεφικής ανάπτυξης. Η υψηλή περιεκτικότητά της παχύρρευστης αυτής αλοιφής σε ω3-λιπαρά οξέα και ασβέστιο ενισχύει επιπλέον τη μνημονική ικανότητα, βελτιώνοντας παράλληλα τη διάθεση των νηστευτών. Ακόμη, ενισχύει το ανοσοποιητικό μας σύστημα, αποτελώντας πολύτιμο σύμμαχο στην καταπολέμηση των ύπουλων ιώσεων της άνοιξης, ενώ, σε μια πιο αισθητική διάσταση, με την κατανάλωση έχουν διαπιστωθεί και αντιγηραντικές ιδιότητες! Από αυγά ψαριού, λοιπόν, τα οποία συμμερίζονται και τις ευεργετικές του επιδράσεις, φτάνουμε λοιπόν να κρατάμε στα χέρια μας -που λέει ο λόγος προφανώς- τον πολύτιμο αυτό σύμμαχο στη διάρκεια της νηστείας…
Δεν θα μπορούσαμε, φυσικά, να παραλείψουμε να εκθειάσουμε και την ευεργετική επίδραση του αγαπητού σε όλους μας χαλβά, ο οποίος πέρα από τη σωτήρια παρέμβασή του, κατευνάζοντας τις όποιες λιγούρες μας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου «στέρησης», φαίνεται να φέρει και μοναδικά οφέλη για την υγεία μας. Ειδικότερα, το σιμιγδάλι, το σπουδαιότερο συστατικό του αγαπημένου μας γλυκίσματος, πέραν του ότι προσφέρει τις κρίσιμες για την ομαλή λειτουργία του γαστρεντερικού φυτικές ίνες, αποτελεί και πολύτιμη πηγή του δυσεύρετου σελήνιου, ιχνοστοιχείο απαραίτητο για την καταπολέμηση χρόνιων αυτοάνοσων νοσημάτων, καθώς και για την απρόσκοπτη λειτουργία του νευρικού μας συστήματος. Για όσους, μάλιστα, προτιμούν την εκδοχή με το ταχίνι και το μέλι, αξίζει να σημειωθεί η πολύτιμη αρωγή και των δύο συστατικών στη βελτίωση της καρδιαγγειακής μας υγείας, με την υψηλή περιεκτικότητά τους σε αντιοξειδωτικά να ευνοούν τη συνολική ευεξία του ατόμου.
Λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή;
Η γνωστή αυτή ρήση δεν καθιερώθηκε τυχαία, καθώς παρά τον πολύπλοκο τρόπο με τον οποίον υπολογίζεται η ημερομηνία εορτασμού της μεγαλύτερης γιορτής της Χριστιανοσύνης, ο πρώτος μήνας της άνοιξης δεν γλιτώνει ποτέ από τους περιορισμούς που θέτει η -τουλάχιστον σε πρακτικό επίπεδο- για αυτήν προετοιμασία. Με τον διπλό εορτασμό, ωστόσο, της 25ης Μαρτίου να «πέφτει θύμα» των στερήσεων της νηστείας, τόσο ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου όσο και η Αναγέννηση του Έθνους φαίνεται να είναι «ριγμένοι» τουλάχιστον όσον αφορά στην πιο πρακτική πλευρά του εορτασμού τους. Μη φοβού, εντούτοις, αγαπητέ/ή αναγνώστη/τρια, καθώς οι Έλληνες βρίσκουν πάντα τρόπο να ελίσσονται γύρω από τους κανόνες -καλώς ή κακώς- και με αυτήν τους τη μοναδική ικανότητα κατάφεραν να εδραιώσουν τον μπακαλιάρο σκορδαλιά.
Ο απαίσιος, για όσους τουλάχιστον διακρίνονται από μια ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη αίσθηση της όσφρησης, αυτός συνδυασμός ωστόσο χαρακτηρίζεται και από μοναδικές θετικές επιδράσεις στην υγεία μας. Έχοντας αναλύσει παραπάνω τα οφέλη των θαλασσινών, στα οποία φυσικά ανήκει και ο μπακαλιάρος, στο κομμάτι αυτό καλό θα ήταν να εστιάσουμε στα πλεονεκτήματα του δεύτερο πόλου του διατροφικού αυτού θέσφατου: το σκόρδο. Το παρεξηγημένο συχνά για τη μυρωδιά του λαχανικό στην πραγματικότητα ευνοεί την υγεία μας σε πολλά επίπεδα.
Συγκεκριμένα, στους κόλπους των καρδιοπαθών, είναι γνωστές οι αντιυπερτασικές του ιδιότητες, με το ευωδιαστό τζατζίκι να αποτελεί συχνά πολύτιμο σπιτικό γιατροσόφι στην προσπάθεια να προλάβει κανείς κάποια κρίση. Πέραν ωστόσο αυτού, το σκόρδο αποτελεί και χρήσιμο εργαλείο στην αναχαίτιση των μολύνσεων, με τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές του να ενισχύουν ουσιαστικά τη λειτουργία του ανοσοποιητικού μας συστήματος, ενώ μπορεί να αποδειχθεί πραγματικά σωτήριο στην αντιμετώπιση τόσο σαλμονέλας όσο και του γνωστού ποδιού του αθλητή. Με μια πιο ελαφριά διάθεση, θα μπορούσε κανείς να πει ότι το ευωδιαστό αυτό λαχανικό ευνοεί και την οδοντική μας υγεία, καθώς τονίζει την ανάγκη για βούρτσισμα των δοντιών, αλλά μάλλον δεν φαίνεται να εστερνίζονται όλοι οι λάτρεις του σκόρδου αυτή την άποψη…
Pieta
Με τα πολλά, φτάσαμε στη Μεγάλη Εβδομάδα. Με το βάρος των στερήσεων να παραλληλίζουν σε ένα πολύ επιφανειακό προφανώς επίπεδο τα Πάθη του Θεανθρώπου, αισθανόμαστε ότι εξιλεωνόμαστε ως έναν βαθμό για την τεράστια αυτή Του θυσία. Ως έλεος στη δική μας ταλαιπωρία, η υπόσχεση του κυριακάτικου τραπεζιού προσφέρει εντούτοις μια κάποια ανακούφιση και για τους πιστούς. Το αρνί, είτε αργοψημένο αριστοτεχνικά πάνω από τη σούβλα είτε στη λιγότερο ελκυστική εκδοχή της μαγειρίτσας παρά τις διαμαρτυρίες των πολέμιών του, αποτελεί σπουδαίο αρωγό στην προαγωγή της υγείας μας.
Ακόμη και οι πιο ευαίσθητοι ουρανίσκοι οφείλουν να αναγνωρίσουν ότι παρά την ιδιαίτερη γεύση του, το αρνίσιο κρέας ωφελεί ιδιαίτερα όσους έχουν το θάρρος να το προτιμήσουν. Για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι, ως κρέας προφανώς και ευνοεί την αύξηση της μυϊκής μάζας, όπως άλλωστε και την οστική ανάπτυξη, ιδιαίτερα στα παιδιά. Πλούσιο σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, καταπολεμά τη χρόνια κόπωση, ενισχύοντας ταυτόχρονα την καταπολέμηση των λοιμώξεων. Αυτό, εντούτοις, που το διακρίνει σε σχέση με άλλα κρέατα είναι το γεγονός ότι γίνεται καλύτερα ανεχτό από οργανισμούς, ιδιαίτερα βρεφών, με επιρρέπεια στις διάφορες αλλεργίες, υπονοώντας μια ανεξερεύνητη σε μεγάλο βαθμό σχέση αλληλεγγύης με το ανοσοποιητικό σύστημα.
Η πολυπόθητη κατανάλωση κρέατος πλαισιώνεται φυσικά και από το παραδοσιακό σπάσιμο των βαμμένων κόκκινων αυγών. Βαμμένα συμβολικά σε ανάμνηση του αίματος του Χριστού, τα αυγά αυτά εμπνέουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των μικρών και των μεγάλων, με τους παρατημένους ηττημένους «μαχητές» με τα σπασμένα κελύφη να ενθαρρύνουν την κατανάλωσή τους για πολλές μέρες μετά τη γιορτή. Οι παλιοί άλλωστε απέφευγαν να σπαταλούν άσκοπα φαγητό… Η προσπάθεια αυτή για περιορισμό της σπατάλης επιβραβεύεται με τις αφανείς μεν ουσιαστικές δε θετικές επιδράσεις του αυγού στην υγεία.
Το κοινότυπο αυτό διατροφικό συστατικό θεωρείται ένα από τα τελειότερα τρόφιμα της φύσης, καθώς όχι μόνο δεν αυξάνει τη χοληστερίνη όπως εσφαλμένα πιστεύεται, αλλά προάγει τη συνολική ευεξία όσων το προτιμούν. Συγκεκριμένα, παρέχει 35% της καθημερινής μας ανάγκης σε χολίνη, θεμελιώδες συστατικό του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη, η έκλειψη του οποίου ενοχοποιείται για το Alzheimer. Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη, δυο καροτενοειδή, συμβάλλουν στην καταπολέμηση του αντιοξειδωτικού στρες και της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, η οποία συνδέεται με την έκπτωση της όρασής μας σε μεγαλύτερες ηλικίες. Ακόμη, η προτίμηση στην κατανάλωση του αυγού φαίνεται να μας αποτρέπει από το να ενδώσουμε σε άλλους γευστικούς πειρασμούς, ευνοώντας την απώλεια βάρους, καλύπτοντας συγχρόνως τις διατροφικές μας ανάγκες.
Απ’ όλα τα παραπάνω, καταλαβαίνει κανείς ότι τα παραδοσιακά γιορτινά μας τραπέζια, πέραν του γεγονότος ότι αποτίουν φόρο τιμής στους προγόνους μας, συνεισφέρουν ουσιαστικά και στη διατήρηση της σωματικής τουλάχιστον υγεία μας. Αν και η σχέση μας με την παράδοση παραμένει πολλές φορές περίπλοκη, είναι αξιοθαύμαστο πώς ακόμη και σε περίοδο «απαγόρευσης» βρίσκουμε πάντα τρόπο να εκφράσουμε τη γιορτινή μας διάθεση, περιβαλλόμενοι από τα συγγενικά μας άτομα, φροντίζοντας για τις ανάγκες του σώματός μας, με τη θετική αυτή επίδραση να δρα πιθανότατα ως αντίβαρο για το ψυχικό βάρος που καλούμαστε πολλές φορές να υπομείνουμε βουβά σε αυτές τις συγκεντρώσεις. Αυτές τις μέρες, λοιπόν, ας φροντίσουμε το σώμα μας και την ψυχή μας, με την ελπίδα της Ανάστασης να μας φωτίσει όσον αφορά τη συμπεριφορά μας τόσο απέναντι στους γύρω μας όσο και ως προς τον εαυτό μας…
* Η Κατερίνα Μανάδη γεννήθηκε το 2005 στις Σέρρες, όπου και μεγάλωσε. Αποφοίτησε από το Μουσικό Σχολείο Σερρών, ενώ από το 2023 φοιτεί στην ιατρική σχολή του ΑΠΘ. Στον ελεύθερό της χρόνο ασχολείται με τη μουσική, παρακολουθώντας μαθήματα φωνητικής και χορωδίας, την ανάγνωση βιβλίων, την αρθρογραφία και τη συγγραφή διηγημάτων και θεατρικών έργων, όπως και με την ιατρική έρευνα. Μιλάει αγγλικά, γερμανικά και ιταλικά.
Πηγές
– Is Caviar good for you?, Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/caviar-benefits
– The best 6 seeds to eat, Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/the-6-best-seeds-to-eat
– Γιατί τρώμε θαλασσινά, λαγάνα και χαλβά την Καθαρά Δευτέρα, Θέμα, https://www.protothema.gr/greece/article/1776640/giati-trome-thalassina-lagana-kai-halva-tin-kathara-deutera/
– Everything to Know About the Health Benefits of Honey, Healthline, https://www.healthline.com/nutrition/benefits-of-honey
– The Health Benefits of Tahini, AANC, https://aanmc.org/naturopathic-kitchen/tahini/
– The health benefits of garlic, Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/6-surprising-ways-garlic-boosts-your-health
– Six healthy reasons to keep eating lamb, AHDB, https://ahdb.org.uk/red-meat-health-lamb
– Should I eat eggs, Time, https://time.com/3450058/should-i-eat-eggs/
(Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο έντυπο Ser-Free, τ.73, Απρίλιος 2026)
