Της Χρυσάνθης Ιακώβου
Η σκοτεινή αίθουσα. Το ποπ-κορν. Οι αγαπημένες μας εφηβικές ταινίες. Τα τσίπουρα κάτω από τα πλατάνια. Τα ωραία μεζεδάκια. Η Μεραρχίας. Η Κωστοπούλου.
Η ιστορία του Κρονίου είναι τόσο παλιά όσο και οι σύγχρονες Σέρρες: ξεκινάει από την απελευθέρωση της πόλης. Ήταν το 1913 όταν οι αδερφοί Καράμπελα λειτουργούσαν το καφενείο. Αν και η ιστορία του καφενείου είναι ακόμα πιο παλιά, καθώς κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ήταν ο χώρος συσσιτίου των άπορων Τούρκων μαθητών που φοιτούσαν στο σχολείο από πίσω, το σημερινό 8ο Δημοτικό. Οι αδερφοί Καράμπελα, λοιπόν, ήταν οι πρώτοι ιδιοκτήτες, μέχρι να το αναλάβει ο Κώστας Χριστοδούλου, για να περάσει κάποια στιγμή οριστικά στα χέρια του Περιστέρη Κωστόπουλου, ο οποίος εντέλει αγόρασε και ολόκληρο το οικόπεδο.
Trivia: Επειδή οι πρώτοι ιδιοκτήτες, οι αδερφοί Καράμπελα, κατάγονταν από τον Πύργο Ηλείας, έδωσαν στο καφενείο το όνομα “Κρόνιον” από ένα λόφο βόρεια της αρχαίας Ολυμπίας.
Είναι middle 20s και οι επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας βιώνουν τη νέα καλλιτεχνική τάση: τους περιοδεύοντες θιάσους, τα “μπουλούκια”. Γρήγορα ο υπαίθριος χώρος του καφενείου -ο χώρος του σημερινού κινηματογράφου- μετατρέπεται σε θέατρο, με σκηνή και σανίδια πάνω σε τενεκέδες για καθίσματα. Η επιτυχία είναι τεράστια. Και ο Κωστόπουλος την προχωρά ένα βήμα παραπέρα: με ένα πανί και μια μηχανή προβολής στήνει υπαίθριο κινηματογράφο. Ο χώρος πλέον διαθέτει τρία σε ένα, καφενείο-θέατρο-σινεμά, και ο Κωστόπουλος του δίνει το όνομα “Κήπος Ομόνοιας”.
Trivia: Για το κτίσιμο του Κρονίου χρησιμοποιήθηκε ταχύπηκτο τσιμέντο – πράγμα πρωτοποριακό για την εποχή. Χρειάστηκαν έξι μήνες και κόστισε συνολικά, μαζί με τον εξοπλισμό, 1.000.000 δραχμές.
Και γιατί όχι, τότε, και η δημιουργία ενός κινηματογράφου; Ο Περιστέρης Κωστόπουλος, με τη συνεργασία του Νίκου Κασάπη και του Νίκου Κανάκη ξεκινά το χτίσιμο του Κρονίου. Το σχεδιασμό αναλαμβάνει ο αυστριακός μηχανικός Reiser, ο οποίος εκείνη την εποχή είχε αναλάβει ουκ ολίγα κτίρια των Σερρών. Το να αποκτήσει τότε μια επαρχιακή πόλη κινηματογράφο ήταν ευτυχές γεγονός από μόνο του, αλλά το Κρόνιο συγκεκριμένα δεν ήταν μόνο αυτό: αποτελούσε ένα τεχνολογικό επίτευγμα. Οι ευρωπαϊκές του προδιαγραφές, η ακουστική του, η διαμόρφωση της αίθουσας, τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία τον έκαναν έναν από τους καλύτερους κινηματογράφους της χώρας – ούτε καν η Θεσσαλονίκη δεν είχε τότε τέτοιο σινεμά!
Trivia: Η οροφή του Κρονίου είχε τη δυνατότητα να ανοίγει, ώστε ο κινηματογράφος να μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή θερινός! Παρ’ όλα αυτά, δεν πρέπει να άνοιξε ποτέ.
1931 και η αίθουσα εγκαινιάζεται. Και η πόλη αρχίζει να αλλάζει. Από τη σκηνή του κινηματοθεάτρου (γιατί για μερικά χρόνια το Κρόνιο λειτουργούσε και ως σινεμά και ως θέατρο) περνούν η Αλίκη Βουγιουκλάκη, η Τζένη Καρέζη, ο Δημήτρης Χορν, ενώ σύντομα ξεκινούν προβολές ταινιών του ομιλούντος κινηματογράφου (!) Η 7η τέχνη είναι στα πάνω της, οι Σερραίοι βλέπουν σινεμά φανατικά, η Μεραρχίας είναι ο καθιερωμένος δρόμος διασκέδασης.
Trivia: Το Κρόνιο “εγκαινιάστηκε” όχι με ταινία, αλλά με θεατρική παράσταση του θιάσου του Αιμίλιου Βεάκη.
Ο Περιστέρης Κωστόπουλος πεθαίνει το 1959 – και η περιουσία του περιέρχεται στα χέρια του Γηροκομείου. Το καφενείο-ουζερί και ο κινηματογράφος συνεχίζουν την πορεία τους στον 20ο αιώνα και στη ζωή της πόλης. Ο κινηματογράφος, διαβαίνοντας το κατώφλι του 21ου αιώνα, κινδυνεύει να γκρεμιστεί για να δώσει τη θέση του σε εμπορικό κέντρο. Ακολουθούν θυελλώδεις αντιδράσεις από την τοπική κοινωνία˙ το γεγονός ότι τα κτίρια ιστορικής σημασίας που σώζονται στις Σέρρες είναι ελάχιστα και ότι το Κρόνιο υπήρξε πάντα ένα σημείο αναφοράς στη ζωή και στην αισθητική φυσιογνωμία της πόλης κάνουν τους πολίτες να θέλουν να το διασώσουν.
Trivia: Το Κρόνιο εγκαινιάστηκε στις 28 Ιουνίου 1931.
Το Κρόνιο δεν ήταν ο πρώτος κινηματογράφος της πόλης – έμεινε όμως ο τελευταίος και μοναδικός. Κρόνιο σημαίνει σινεμά και αναμνήσεις και κινηματογραφικές συγκινήσεις και μια αστική συνήθεια τόσο δυνατή κι αγαπημένη που αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής σε αυτήν την πόλη. Ή, ακόμα πιο μακριά, το Κρόνιο συμβολίζει τη σύνδεση της πόλης με τις αρχές του 20ου αιώνα, με την ιστορία της, με τη θέληση και την ορμή των ανθρώπων για ανάπτυξη σε μια πόλη που μόλις απελευθερώθηκε.
Το ουζερί, από την άλλη, συνεχίζει παράλληλα τη δική του πορεία. Αφού παρέμεινε διαχρονικό στέκι για πάρα πολλά χρόνια, το είδαμε να αλλάζει και να γίνεται ζαχαροπλαστείο για πρώτη φορά πριν λίγα χρόνια, για να γίνει πάλι ουζερί μέχρι να ξανακατεβάσει ρολά. Μένει τώρα να δούμε πώς θα συνεχίσει την ιστορία του.
(Σημείωση: το άρθρο είναι του 2015. Έκτοτε στον χώρο αυτό λειτούργησε το καφέ-μπαρ Volta stories, το οποίο κι αυτό μόλις έκλεισε. Οπότε, το μαγαζί συνεχίζει… την ιστορία του!)
* Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον Ανδρέα Βάκαλο, στον Γιώργο Ανδρέου και στον Βασίλη Τζανακάρη
** Οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο του Βασίλη Τζανακάρη “Εικονογραφημένη Ιστορία των Σερρών – Το θέατρο & ο κινηματογράφος”
(Δημοσιεύτηκε στο έντυπο Ser-Free, τ.39, Δεκέμβριος 2015)
