Θυμάστε αυτό το θέμα Έκθεσης που δόθηκε πριν από κάποια χρόνια στις Πανελλήνιες Εξετάσεις (για την είσοδο στα ΑΕΙ) και προκάλεσε σάλο; Πώς τη θυμήθηκα και γιατί την αναφέρω; Κοιτάξτε γύρω σας, «ακούστε» τον δημόσιο διάλογο, διαβάστε συζητήσεις κι αντιπαραθέσεις στα κοινωνικά δίκτυα, ενημερωθείτε από sites και έντυπα (κυρίως από τα άρθρα γνώμης). Κοινός παρονομαστής: όλα σ’ αυτήν τη χώρα είναι σάπια, τελειωμένα. Όλοι «τα παίρνουν». Όλο το πολιτικό σύστημα (όλοι οι εκπρόσωποι του δηλ.) είναι διεφθαρμένο. Όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι τεμπέληδες. Όλοι οι γιατροί παίρνουν «φακελάκια». Όλοι οι δάσκαλοι τεμπελιάζουν κλπ. κλπ. κλπ.
Πού θα πάει αυτό; Σύμφωνοι – η χώρα έχει ανάγκη από σοβαρές μεταρρυθμίσεις, από επανακαθορισμό προτεραιοτήτων και στόχων. Σύμφωνοι – όλοι νιώθουμε πως το μεταπολιτευτικό κάρο δεν τσουλάει πια, πως τα «κόλπα και καμώματα» πενήντα χρόνων έχουν πια εξαντληθεί και δεν παράγουν κανένα σοβαρό αποτέλεσμα.
Όμως… Όμως, πώς θα προχωρήσει αυτή η αναγκαία μετεξέλιξη της πατρίδας μας, όταν ο δημόσιος διάλογος εξαντλείται σε καταγγελίες (χαμός), αλλά είναι εξαιρετικά φειδωλός σε αληθινά τεκμηριωμένες προτάσεις; Δείτε και μια αντίφαση σχεδόν κωμική: Η κριτική καταλήγει πάντα σε πολιτικό καυγά που οδηγεί σε επιχειρηματολογία (βαρετή) με κατάληξη πως όλα θα λυθούν με εκλογές και πολιτική αλλαγή. Κανείς δεν διαφωνεί – στη δημοκρατία η εναλλαγή εξουσίας είναι και χρήσιμη και αναγκαία (ώστε το κράτος να μη γίνεται ιδιοκτησία κανενός πολιτικού μηχανισμού – βλέπε Τουρκία, Ρωσία κλπ.) και πρέπει να επιδιώκεται, σύμφωνα με τα συνταγματικά πλαίσια. Αλλά –εδώ είναι το αντιφατικό– τα ίδια λέγονται πενήντα χρόνια, η κυβέρνηση έρχεται στα χέρια των «κομμάτων εξουσίας», με δημοκρατικές εναλλαγές… Τα αποτελέσματα όμως απέχουν πολύ από τα ευκταία. Και να η αρνητική κριτική που σηκώνει κεφάλι.
Όμως, πώς θα προχωρήσει αυτή η αναγκαία μετεξέλιξη της πατρίδας μας, όταν ο δημόσιος διάλογος εξαντλείται σε καταγγελίες (χαμός), αλλά είναι εξαιρετικά φειδωλός σε αληθινά τεκμηριωμένες προτάσεις;
Τι θέλω να πω; Θέλω να πω πως δεν αρκεί η ισοπέδωση μιας απορριπτικής οπτικής για τα πάντα. Πως μια τέτοια πρακτική φέρνει αντίθετα αποτελέσματα από τα προσδοκώμενα. Πως οδηγεί στο συμπέρασμα «στην Ελλάδα ζεις, δεν υπάρχει ελπίς», «όλοι ίδιοι είναι», «η Ψωροκώσταινα δεν αλλάζει», «η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει γιατί είναι ήδη νεκρή» κλπ. κλπ. Κι όταν ο (η) πολίτης αυτής της χώρας σκέφτεται έτσι, στην ουσία παραιτείται από κάθε δημιουργική προσπάθεια και επιχειρεί μόνο με όρους ατομικής επιβίωσης. Κι αυτό είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί.
Χρειάζεται λοιπόν η «θετική αντιπροσφορά» του θέματος της Έκθεσης ιδεών (που έχω βάλει ως τίτλο στο σημείωμα αυτό). Δίπλα σε κάθε αρνητική κριτική. Για να ξεκινήσει ένας αληθινά δημιουργικός δημόσιος διάλογος, για να ονειρευτούμε ξανά, για να ελπίσουμε ξανά, για να δημιουργήσουμε ξανά. Οι προπάπποι κι οι παππούδες μας έστησαν τη χώρα μέσα σε τρομερές συνθήκες – πολέμους, πείνα, καταστροφές. Κι όμως κατόρθωσαν να κρατήσουν όρθια την Ελλάδα, με απίστευτες στερήσεις και θυσίες αδιανόητες για εμάς – εμάς που ζούμε με το κινητό στο χέρι, με το βλέμμα σε καταναλωτικά πρότυπα, πολλές φορές φτηνά και ανάξια λόγου, με τα lifestyle κουτσομπολιά και τη λάσπη των social.
Ας σταματήσουμε λοιπόν την γκρίνια. Υπάρχουν τόσα που μπορούμε να προτείνουμε, να διεκδικήσουμε, να πετύχουμε. Έχουμε κρυμμένες δυνάμεις πολύ ισχυρές μέσα στην κοινωνία μας, έχουμε ανάμεσά μας άξιους και ικανούς ανθρώπους. Ας τους δώσουμε βήμα. Ας κοιτάξουμε «δίπλα», πώς έχουν αντιμετωπίσει σημαντικά ζητήματα άλλοι λαοί, πώς διαχειρίστηκαν δυσκολίες, πώς προχώρησαν σε δημιουργικές λύσεις.
Η αρνητική κριτική λοιπόν δεν έχει νόημα αν δεν συνοδεύεται από στοιχεία θετικής αντιπροσφοράς. Τελικά δεν ήταν άστοχη η επιλογή αυτού του θέματος για την Έκθεση στις Πανελλήνιες. Μήπως να γράψουμε όλοι μια έκθεση με αυτό το θέμα; Μήπως;
* Ο Γιώργος Ανδρέου ειναι συνθέτης, συγγραφέας και καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Σερρών. Αρθρογραφεί τακτικά στο Ser-Free.
(Δημοσιεύτηκε στο έντυπο Ser-Free, τ.71, Οκτώβριος 2025)
